КАРАЛЕВА БЕНЗАКАЛОНКІ - КАЦЯРЫНА КАРНЯЕНКА. ПЕРАД КОЖНАЙ ТРЭНІРОЎКАЙ ПА 15 ГАДЗІН У СУТКІ ПРАЦАВАЛА НА ЗАПРАЎКАХ ПАБЛІЗУ КАЛЬЦАВОЙ
04 ЖНІЎНЯ 2020
288


Сярод удзельніц чэмпіянату Беларусі па лёгкай атлетыцы, які ў мінулую нядзелю завяршыўся на стадыёне «Дынама», Кацярына Карняенка – адна з самых неардынарных. У адсутнасці Марыны Арзамасавай менавіта яна – галоўная надзея краіны на сярэдніх дыстанцыях. Прычым свой талент спартсменка пачала раскрываць ужо бліжэй да трыццаці, паспеўшы да таго моманту папрацаваць на запраўцы і выйсці замуж за адзінага ў гісторыі беларускіх лыж прызёра чэмпіянатаў свету. Напярэдадні нацыянальнага форуму, дзе яна стала першай у бегу на 5000 метраў і трэцяй – на 10000, мы пагутарылі са спартсменкай і даведаліся шмат цікавага з яе жыцця!

Сярэднія і доўгія дыстанцыі – такі від, куды рэдка прыходзяць па клічы дзіцячай мары. Ты хацела бегаць?

- У мяне і да лёгкай атлетыцы любові спачатку вялікай не было. Марыла, вядома, перамагаць, заваёўваць медалі, але пачынала зусім з плавання. У лёгкую, можна сказаць, мяне зацягнулі. У Бабруйску зімой не так шмат магчымасцяў для заняткаў спортам. Напрыклад, басейн, дзе трэніравалася, некалькі разоў перараблялі ў царкву. Нам у выніку таксама даводзілася шукаць выхады і альтэрнатыўныя рашэнні. Так я ў гандболе апынулася: у іх быў зал, з якога не выганялі. Пакуль наш трэнер быў жывы. Пасля яго смерці мужчынская каманда папрасіла дзяўчат на выхад: не хацелася ім з намі мяч дзяліць. З веласпортам таксама не склалася. Мне банальна не хапіла веласіпеда – прыйшлося закінуць і гэтую ідэю. Метадам адбору я апынулася ў лёгкай атлетыцы. Яна не патрабавала адмысловых выдаткаў, над галавой заўсёды быў дах – можна было трэніравацца. Атрымліваецца, што выбрала ў выніку тое, што апынулася больш прымальным.

Адразу пачала бегаць?

Трэніравалася ў Жаны Бегуновай. Як і ўсе выступала на школьных, гарадскіх і раённых спаборніцтвах. Крос – аснова асноў і, напэўна, праз яго прайшлі многія школьнікі. Грунтоўна з бягамі я была не знаёмая, але, як усе дзеці на першым часе бегала спрынт і бар'еры, скакала ў даўжыню. Між іншым, на 5 метраў ляцела. Запрашалі ў ВАР, але ўступны экзамен я, лічы, праспала. Павінна была здаваць бар'ерны спрынт – у мяне добра атрымлівалася. Але ў выніку з трэнерам мы адзін аднаго не зразумелі, і іспыт прайшоў без мяне. Добра, што потым мне трэба было яшчэ крос бегчы, і вось тады да мяне і падышоў Альбек Салсанаў і прапанаваў паступаць на віды вынослівасці. Атрымалася нечакана, але ён такі важны быў, у пінжаку – выклікаў давер. Я вырашыла: «А чаму не?»


Мяркуючы па выніках, вырашылася нездарма!

Пасля агульнай падрыхтоўкі ў ДЮСШ, спрынту і скачкоў трэніроўкі на вынослівасць былі чымсьці зусім новым. Я не ведала, чаго ад сябе чакаць, пастаянна адносілася да сябе скептычна. Сур'ёзна: я ўвесь час думала, што бягу павольна. Пасля кожнай прабежкі глядзела на трэнера і чакала ацэнкі – добра ці дрэнна? Любіла трэніроўкі ў чацвер і суботу, калі бегала крос з больш старэйшымі таварышамі. У іх, дарэчы, таксама ўвесь час спрабавала высветліць, што яны думаюць пра мой бег?

Не хацелася ў такія моманты вярнуцца да скачкоў?

- Хацелася. Але гэта трэніроўкі зусім рознага плану. На тэхнічныя настройваешся інакш. З узростам я стала спакойна ставіцца да любой трэніроўцы. Трэнер ставіў мэту. У мяне і ў яго была цікавасць яе дасягнуць. У гадавым плане заўсёды стаяў выніковы рэзультат, які трэба было паказаць. Калі ты не расцеш, не прагрэсіруеш, цябе ніхто ў вучылішчы трымаць не будзе. Памятаю, на «паўтарашцы» мне пісалі арыенцір – 04:55, а на першым зімовым старце мне не хапіла сотай. Уяўляеш якая прыкрасць! Затое летам я перапісала свой «асабісты» на 04:32! Такія рэзультаты матывавалі. Станавілася цікава зразумець, што ў табе бачыць трэнер і на што ты здольная.

Ён казаў табе, чаго чакае?

- Ёсць трэнеры, якія самі задаюць пытанне пра планы новаму ў сваёй групе спартсмену і, напэўна, хочуць пачуць пра золата Алімпійскіх гульняў. У такія моманты іх вучань здаецца ім матываваным малайчынай. Ёсць тыя, хто для статыстыкі трымае сярэдняга па ўзроўні атлета. Але наша з Альбекам Бексултанавічам праца заўсёды была адкрытай. Салсанаў не проста трэніруе, а выхоўвае вучняў. У нейкай меры ён замяняе ім бацькоў, тлумачачы, што добра, што дрэнна, як паступіць у той ці іншай сітуацыі, як паводзіць сябе ў любой справе. Памятаецца, ён заўсёды казаў, што пасля выпуску з вучылішча мы зразумеем, наколькі час вучобы там быў бесклапотным. Так і выйшла.

Ва ўніверсітэце пачалося зусім іншае жыццё?

- У момант заканчэння вучылішча ў мяне ўжо былі зусім іншыя жыццёвыя мэты. Спорт сышоў на другі план. У мяне няма бацькі, а для атрымання пенсіі неабходна навучацца на дзённым аддзяленні. Я ўчапілася за магчымасць з'ехаць. Тым больш, што мне было складана знаходзіць агульную мову з братам, з якім мы жылі ў адной кватэры. Жыць з мамай у 18 гадоў мне таксама не хацелася. Пенсія была аформлена на мяне, так што было разуменне, што нейкі мінімальны даход будзе. Плюс інтэрнат. Як медалістка юнацкага алімпійскага фестывалю я праходзіла ў Беларускі дзяржаўны універсітэт фізічнай культуры па-за конкурсам – паспрабавала выкарыстоўваць такія магчымасці. Трэніроўкі не закінула, але мінскіх трэнераў я не ведала. Раілася хіба што з Юрыем Маісевічам – цяперашнім галоўным трэнерам нацыянальнай зборнай, які ў той час адказваў за рэзерв. Але пры гэтым выразна разумела, што прыехала ў Мінск вучыцца, і ведала, што як толькі атрымаю месца ў інтэрнаце, пайду працаваць. Папыталася ў групу да Ігара Захарэвіча і Наталлі Башко і пяць гадоў сумяшчала вучобу і працу. Рэзультаты, зразумела, перасталі расці, але і алімпійскія мэты на той момант я перад сабой не ставіла.

Складана было сумяшчаць?

- Мне падабалася. Калі табе 20, і ты малады амбіцыйны пераязджаеш у сталіцу, табе па душы матанні з аднаго канца горада ў іншы, знаёмства з новымі людзьмі, якія адрозніваюцца ад твайго прывычнага круга зносін. Адным словам – ты сталееш. Хоць праца была не цукар. Па пятнаццаць гадзін у суткі працавала на запраўцы паблізу кальцавой. Графік – два праз два. Па заканадаўстве я павінна была адпачываць чатыры дні, але работнікаў не хапала. З інтэрната выязджала на тралейбусе ў шэсць раніцы, каб да сямі быць на працоўным месцы. Змена да дзесяці вечара, і зноў гадзінная дарога ў інтэрнат.


Калі ж ты трэніравалася?

- Пасля працы. У адзінаццаць-палове дванаццатай ішла бегаць. Лічы, ноччу. А ў пяць трыццаць ужо прачыналася на працу. Цяжэй за ўсё было пасля двух працоўных дзён. Ты ўся пабітая, галава баліць, у носе ўстойлівы пах бензіну, вочы ныюць ад яркага святла і экрана кампутара, але трэба прымусіць сябе выходзіць і бегчы. Хоць, па вялікім рахунку, на той момант мне было ўсё роўна, як я прабягу. Я нядрэнна зарабляла і ведала: як адпрацую – так і атрымаю. А ад спорту даходу ў мяне не было. Прыярытэты відавочныя.

Але на запраўку пасля ўніверсітэта не размяркуешся…

- Я не лічылася ў складзе нацыянальнай каманды, і мне не маглі дапамагчы вырашыць гэтае пытанне. У выніку: слёзы, нервы і білет па размеркаванні ў Клімавічы, дзе жыць трэба было ў інтэрнаце ад спіртавога завода. Так сабе перспектыва: да такога жыццё мяне не рыхтавала! Пашанцавала, што з загадчыкам кафедры лёгкай атлетыкі і выкладчыкамі ў мяне склаліся добрыя адносіны. Я знайшла сабе месца выкладчыка ў тэхналагічным універсітэце, мне далі запыт на ўладкаванне на працу, і на заключным сходзе, дзе вырашалася пытанне размеркавання, Сяргей Аўруцін і мой куратар Ірына Кастэнка мяне агульнымі намаганнямі адстаялі. З горам папалам вярнулася ў звыклы графік: праца – трэніроўкі.

Але ад Захарэвіча ты сышла …

- Нічога асабістага: проста не падыходзілі яго графік і метады. З'явілася больш часу для трэніровак – з шасці да адзінаццаці раніцы я была вольная. Таму папыталася ў групу да Андрэя Гардзеева. Хоць усё гэта было хутчэй па звычцы: ні пра якія звышзадачы і вялікія рэзультаты я нават не думала. Але пасля пераходу да Гардзеева рэзультаты пачалі расці. Захарэвіч заклаў сур'ёзную базу, а Гардзееў даў ёй раскрыцца. Пад яго кіраўніцтвам з асабістага рэкорду я скінула 15 секунд, выканала крытэрый для ўключэння ў асноўны склад нацыянальнай каманды. Паўтара года я здымала жыллё, а калі стаў функцыяніраваць інтэрнат «Алімпіец», мне прапанавалі асобны пакой. Хаця пасля таго, як пачаліся двухразавыя трэніроўкі, з'явіліся праблемы са здароўем. На фоне ранейшых нагрузак падчас працы цягнула задняя паверхня сцягна, гэта дало ўскладненне на спіну. У выніку праз год я вырашыла адмовіцца ад стаўкі ў Міністэрстве спорту і турызму і вярнуцца на ранейшае месца – ва ўніверсітэт.

Не кожны здольны на такі ўчынак…

- Я не хацела займаць нечае месца. Да вырашэння мы з трэнерам прыйшлі разам. Спартсмену заўсёды цяжка ўсвядоміць тое, што з ім штосьці не так. Любы з нас заўсёды спадзяецца, што заўтра будзе лепш. Складана спыніцца і сказаць сабе «не»: ніхто ж не хоча пачынаць з нуля пасля перапынку. Але я вырашыла, што мне губляць ужо няма чаго. Выніку не было, увесь сезон я не стартавала, таму што з-за болі ў назе сыходзіла з дыстанцыі. Не дапамагалі нават блакады. У выніку я знайшла рашэнне ў цяжарнасці і сышла ў дэкрэт.


Твой муж спартсмен?

- Былы лыжнік. Прызёр чэмпіянату свету. Праўда, пазнаёміліся мы толькі праз 7 гадоў пасля таго, як ён у Сапара стаў другім. Да 2014-га года Лёня і зусім ужо скончыў кар'еру. Перад Алімпіядай у Сочы ім зрэзалі фінансаванне, ён вырашыў трэніраваць. Для яго – нядрэнны варыянт, для мяне – не вельмі. У адрозненне ад нас, лёгкаатлетаў, лыжнікам для падрыхтоўкі патрэбен снег. У Беларусі з ім – сама ведаеш, як бывае. У выніку са жніўня і да канца мая муж быў дзесьці на зборах за мяжой. Нават калі дзіця нарадзілася, ён змог толькі праз месяц прыляцець дадому. Пабыў трыццаць дзён – і зноў сабраў рэчы – новы збор. Але я ж таксама спартсменка, першапачаткова ведала, на што ішла. Тым больш, я была ў дэкрэце, не зарабляла, а муж, як ні круці, быў карміцелем.


Многія спартсменкі трэніруюцца ледзь не да ад'езду ў радзільню, а пасля з калыскай назад на стадыён. Цябе таксама цягнула на трэніроўкі?

- Бегаць захацелася праз паўгода пасля родаў. Дзесьці ў сакавіку пачала патроху рухацца. Так, выкачвала калыску на стадыён і рабіла трэніроўкі. Муж, дарэчы, мяне падтрымаў: «Калі хочаш бегаць – працягвай, не кідай спорт з-за нараджэння дачкі!» Са зборнай ён, дарэчы, сышоў шмат у чым таму, што хацеў, каб я магла трэніравацца. Цяпер выкладае на кафедры фізвыхавання ў аграрна-тэхнічным універсітэце, трэніруе спартсменаў у клубе «Трыстайл». У паўзах падмяняе мяне і займаецца з дачкой.

Дапамагае табе ў тваіх трэніроўках? Усё ж такі мае дачыненне да спартыўнай вынослівасці.

- У нас розныя погляды на трэніровачны працэс. Ён – лыжнік, я – бягуння. Вядома, нешта агульнае можна знайсці, але ў нейкі момант мы прыйшлі да рашэння не падымаць гэтую тэму. Кожны займаецца сваёй справай. Я, дарэчы, нейкі час пасля вяртання ў спорт трэніравалася сама. Бегала ў вольны час. Я разумела, што бліжэйшыя два гады я не змагу падладжвацца пад план трэнера і групу. Але мэты ставіла сур'ёзныя – у свае трыццаць мне не хацелася таптацца на месцы. Хоць і некалькі здзівілася, калі летам мне патэлефанаваў старшы трэнер вобласці і папрасіў прабегчы 1500 метраў на чэмпіянаце краіны. Я спрабавала растлумачыць, што мая падрыхтоўка зараз праходзіць у лесе, і да стадыённых хуткасцяў я не гатовая. Але ў выніку прыйшлося дастаць шыпоўкі... Памятаю, як асцярожна бегла, але ў выніку стала трэцяй. Так і вярнулі мяне на дарожку, хоць трэніровачныя планы я ўсё роўна пісала сабе сама. Ды і сёння раюся, лічы, толькі са старэйшым трэнерам зборнай – Андрэем Гардзеевым: з ім у мяне заўсёды былі вельмі добрыя адносіны.


Улічваючы, што ў Глазга ты бегла на чэмпіянаце Еўропы ў памяшканні, працэс апынуўся досыць паспяховым...

- Самае цікавае, што я тады лічыла, што 1500 метраў не мая дыстанцыя. Хацела бегаць 3000, але з-за таго, што на чэмпіянаце Еўропы ў гэтым відзе адразу фінальны забег, нарматыў дастаткова высокі. Я не дацягнула шэсць сотых! А на 1500 метраў нарматыў у мяне быў. Прабегла за 04:10, якому, дарэчы, вельмі здзівілася. За тыдзень да старту знізіла аб'ёмы, з'явілася лёгкасць. У выніку – чацвёртае месца! За крок ад медаля! Гэтая дыстанцыя для мяне, як аддушына: заўсёды яе любіла.

Што плануеш у выніку бегчы на чэмпіянаце Беларусі?

- Гэты летні сезон атрымаўся нестандартным. Магчымасці бегаць на стадыёне, як такой, не было. А ўжо ў верасні стартуе Мінскі паўмарафон, магчыма, адкрыюцца межы і будуць праводзіцца іншыя забегі. Яснасці няма, але я плаўна пачынаю падрыхтоўку да шашы. На чэмпіянаце Беларусі пабягу 10000 метраў. Не скажу, што добра ўмею бегаць гэтую дыстанцыю, але пачынаць цяжкія трэніроўкі дзеля аднаго старту сэнсу няма. Тым больш, што вынікі такіх рыўкоў адчуваюцца на працягу месяца.


Якія ты ставіла мэты на сезон да пераносу Алімпійскіх гульняў і адмены чэмпіянату Еўропы?

Рыхтавалася правесці два-тры добрыя старты на дыстанцыі 5000 метраў і выканаць нарматыў на Алімпійскія гульні. Гэта рэальна, хоць я і разумею, што ў Токіа будзе цяжка прабіцца ў фінал. А вось калі казаць пра чэмпіянат Еўропы, то тут з усёй сур'ёзнасцю можна настройвацца на выніковую стадыю. Праўда, думаю, што гэта будзе 1500 метраў. На сённяшні дзень, дарэчы, яшчэ не адменены чэмпіянат свету па паўмарафоне, які запланаваны на сярэдзіну кастрычніка, таму вяду падрыхтоўку да яго.

Перанос Алімпіяды – гэта дадатковы год падрыхтоўкі…

- У планаванні на мінулы год мне ставілі рэзультат узроўню нарматыву на Алімпіяду ў бегу на 5000 метраў – 15:10.00. Для ўдзелу ў чэмпіянаце свету ў Катары трэба было бегчы "пяцёрку" за 15:20.00. Я тады сказала, што гатовая разменьваць 15:30, але 15:20 – гэта пакуль занадта крута. Але цяпер... З кожным годам я адчуваю, што набіраюся нахабнасці, бачу, што саперніцы бягуць яшчэ хутчэй. Калі лідары са сваіх касмічных рэзультатаў скідаюць пару-тройку секунд, то, што мне перашкаджае палепшыць свае «чарапашыя» рэзультаты? Пару тыдняў таму я злавіла сябе на думцы, што мінулым летам усё ж магла б бегчы тыя самыя 15:20. Не магу сказаць, ці даступны мне нарматыў на «паўтарашцы» (4:04.20), таму што ў мяне ніколі не было пэўнай мэты да яе падрыхтавацца. Але пры гэтым я цалкам дапускаю варыянт удзелу на гэтай дыстанцыі ў складзе эстафеты на чэмпіянаце Еўропы па кросе.

Складана быць мамай і топавай спартсменкай?

- Дачка пайшла ў сад – стала прасцей. Раней брала яе ўсюды з сабой. Часам даводзілася прасіць суседзяў, знаёмых. Муж працуе на двух працах... Калі мы паляцелі на зборы ў Партугалію, я выбягала на трэніроўку так, каб у 9 раніцы ўжо вярнуцца ў гатэль. Дзяўчынкі сыходзілі на трэніроўку, а я глядзела за дзіцём.


Ты ж яшчэ прымудраешся і з аматарамі працаваць …

- Уцягнулася! Аднойчы паспрабавала трэніраваць, і мне спадабалася. Яшчэ працуючы ва ўніверсітэце, бачыла маладых і перспектыўных хлопцаў і дзяўчат – перадавала іх трэнерам у спартыўныя секцыі. З гэтага ўсё пачалося. Зараз трэнірую аматараў у розных бегавых рухах і ад гэтага кайф. Я бачу людзей, аб'яднаных адной мэтай і жаданнем. За гэта я не атрымліваю ні капейкі, але з гэтымі людзьмі вельмі цікава мець зносіны. Гэтыя каманды як другая сям'я. На трэніроўку прыходзіш, у тым ліку, і для таго, каб з імі пабачыцца. Дзякуючы Мінскаму паўмарафону і падобным стартам у нашай краіне, бег стаў важнай часткай жыцця людзей. Але сама я пакуль не думаю пра марафоны. Пакуль не дасягнула ўсіх мэтаў на стадыёне, не бачу сэнсу ставіць новыя задачы.

КАЛЯНДАР МЕРАПРЫЕМСТВАЎ
ІНФАРМАЦЫЙНЫЯ ПАРТНЁРЫ